این وبلاگ دیگر به روز نخواهد شد

           لطفا به موقعیت جدید من مراجعه کنید

                         در مشق دموکراسی با شما خواهم بود   

                    http://mashghedemocracy.blogfa.com/

چند روزی است که همایش سفیران مهر در همدان به پایان رسیده است. همایشی که با حضور ۲۸۰ نفر از دانشجویان وطندار در همدان برگزار شد و فرصتی برای من پدید آورد تا بتوانم این شهر تاریخی را از نزدیک ببینم. روز آخر همایش را برای گشت و گذار در شهر در نظر گرفته بودند و اولین جایی که رفتیم آرامگاه شیخ ابوعلی سینای بلخی بود که عارف قزوینی شاعر خوش قریحه ی ایرانی نیز در آن جا و در جوار حضرت شیخ مدفون است. یادم نمی آید کجا مطالعه کردم که رابیندرانات تاگور شاعر پر آوازه ی هند زمانی به ایران مسافرتی داشته است و برای ملاقات با عارف به همدان آمده بوده است. از این سفر حرف های زیادی برای گفتن دارم که در روزهای آینده قطعا به همراه تصویر برایتان خواهم نوشت. یاحق

"  محمود درویش درگذشت " . این خبری بود که در دو روز گذشته در بسیاری از روزنامه ها و سایت های اینترنتی جهان عرب با تیتر درشت درج شده بود  ،  خبری که برای بسیاری از کسانی که به شعر و فرهنگ عربی و مخصوصا به شعر مقاومت فلسطین اهمیت قائل می شدند ، دردناک بود . درویش جزء چند شاعر برتر جهان عرب در سال های کنونی بود ،  بسیاری از شعرای عرب از او به عنوان یک اسطوره یاد می کردند . شاعری که به شاعر مقاومت فلسطین معروف بود چرا که اکثر شعرهای ماندگار او به سال های اسارت او در زندان های اسرائیل باز می گشت .

درويش در تهاجم صهيونيست ها در سال  1948  درحالي كه فقط هفت سال داشت ، از زادگاه خود آواره شد  و  سال هاي سال در تبعيد به سر برد . اولين باري كه به زندان افتاد فقط چهارده سال بيشترنداشت . درويش

سال هاي زيادي از عمر خود را خارج از فلسطين گذرانيد و در فرانسه ، روسيه ، لبنان ، مصر و ... زندگي كرد . او  در سال هاي بعد با تاسيس سازمان آزادي بخش فلسطين به فلسطين بازگشت و به عضويت كميته ي اجرايي  سازمان فوق درآمد . همكاري درويش با سازمان آزادي بخش فلسطين و ياسر عرفات چند سالي ادامه داشت تا اين كه پس از اجلاس اسلو ، ‌در اعتراض به پذيرش مفاد آن از سوي ياسرعرفات  از عضويت در اين سازمان كناره گيري كرد .

درويش زماني به شعرو شاعري روي آورد كه شعر جهان عرب تحت تاثير حوادث سياسي متعددي كه در ممالك عربي به وقوع پيوسته بود ،  كاملا رنگ و بوي ناسيوناليستي به خود  گرفته بود . حوادثي نظير روي كار آمدن جمال عبدالناصر در مصر، ظهورانقلاب بزرگ الجزاير و .... هر كدام و هريك باعث شدند كه جهان عرب دريك  مسير ملي گرايانه ي آرماني قرار گيرد و تمامي مسائل سياسي ، فرهنگ و اجتماع جهان عرب را تحت الشعاع خود قرار دهد و درست  در همين زمان است كه درويش نخستين مجموعه شعرهاي معروف خود را منتشر كرد و مشهور شد . يكي از مهم ترين شعرهاي ماندگار او در اين برهه شعر " بنويس من يك عرب هستم " است كه براي تمام اعراب در اقصي نقاط جهان  آشنا ست . شعري كه درويش در آن به يك بازجوي اسرائيلي پاسخ مي دهد . (1)

بنويس من يك عرب هستم

و شماره ي شناسنامه ام 50000 است

و هشت بچه دارم

و بعد از تابستان نهمين آن ها نيز به دنيا خواهد آمد

آيا تو خشمگين هستي ؟

بنويس من يك عرب هستم

و .....

در اشعار محمود درويش نوعي پرخاش گري و مبارزه جويي مشاهده مي شود كه شاعر بسياري از چيزها را به مبارزه فرا مي خواند . تمام آن چيزهايي  كه باعث شده است فلسطين به وضع كنوني دچار شود  واين حالتي است كه در اكثر شعرهاي درويش به وضوح مي توان مشاهده كرد .

زمين ما را نمي خواهد

زمين ما را نمي خواهد

و در آخر ما را كنار خواهد زد

تاعبور آسان شود

ما جسم خود را قطعه قطعه خواهيم كرد

و اين آخرين راهي است كه براي ما باقي مانده است

و ......

از منظر زباني شعرهاي درويش كاملا در يك زبان ساده و روان سروده شده اند و فهم آن چندان مشكل نيست وا‍ژه ها براي مخاطب كاملا ملموس هستند و از بعد احساسي فوق العاده قدرتمندي برخوردار هستند . شعرهاي درويش را در رديف شعرهاي شعبي ( شعرهايي كه بزرگ ترين ويژگي آن ها گرايشات ملي گرايانه ي آن ها مي باشد )  طبقه بندي مي كنند .  برخي از مهم ترين مجموعه  شعرهاي درويش عبارت انداز :

1)      گنجشک های بی بال ( اولین اثر شاعر درسال 1960 که شاعر در آن دوره درحال گذراندن سال آخر دوره ی دبیرستان خود بوده است )

2)      برگ هاي زيتون ( 1964 در حيفا منتشر شد و در اين مجموع نبوغ شعري درويش به خوبي نمايان شده است )

3)      عاشقي از فلسطين ( 1966)

4)      آخر شب (1967 )

5)      دلدار من از خواب بر مي خيزد ( 1970)

6)      گنجشك ها در الجليل مي ميرند ( 1970 )

7)      دوستت بدارم يا نه ؟ ( 1972 )

8)      اقدام شماره ي هفت ( 1974 )

9)      اين است تصوير و انتحار عشق ( 1975 )

10)  جشن ها ( 1976)

11)  ستايش سايه ي  بلند (1983 )

12)  محاصره اي براي مدايح دريا  ( 1983 )

13)  آن ترانه است ، آن ترانه است (1986 )

14)  سرخ گلي كمتر( 1986)

15)  تراژدي نرگس(1989 )

16)  يازده ستاره (1992 )

17)  چون شكوفه ي بادام يا دورتر ( 2005 )

18)  و .....  (2 )

سواي از آثار شعري درويش چند اثر منثور نيز دارد كه از آثار مهم اوبه شمار مي روند كه عبارت انداز : اندکی درباره ی وطن ،  یادداشت های حزن عادی ،‌ بدرود ای جنگ ، بدرود ای صلح و حافظه اي براي فراموشي .

درويش  در سال هاي اخير يكي از مدرن ترين نشريات ادبي جهان عرب را منتشر مي كرد كه الكرمل نام داشت . او رئيس اتحاديه ي نويسندگان فلسطيني نيز بود و چند سال پيش به همراه ‍ژاك دريدا و پي ير بورديو پارلمان بين المللي نويسندگان را تاسيس كرد .

درگذشت او براي جامعه ي فلسطين بسيار دردناك بود ، محمودعباس رئيس دولت خودگردان فلسطين سه روز عزاي عمومي در مناطق فلسطيني اعلام كرد و دستور داد كه جنازه ي او از آمريكا براي خاك سپاري به فلسطين و به روستايش البروه در شهر الجليل كه هم اكنون درتصرف رژيم صهيونيستي است ، منتقل شود .

پاورقي :

(1) سجّل ... انا عربي

و رقم بطاقتي خمسون الف

و اطفالي ثمانيه

و تاسعهم ياتي بعد صيف

فهل تغضب

سجّل انا عربي

و ....

(2 )  آخرين مجموعه شعر درويش در سال گذشته تحت عنوان " در محاصره " منتشرشد

منتشره در :

هفته نامه ی انصاف ، شماره ی هفتاد و پنج ، ۱۹/ ۵/ ۱۳۸۷صفحه ی چهار ، با نام مستعار شهلا صمدی

سینمای جهان عرب در سال های اخیر ، دو کارگردان جهانی و معروف خود را از دست داد ، کارگردانانی که هر وقت بحث سینما و صنعت فیلم سازی جهان عرب به میان می آمد ، محال بود نامی از این دو کارگردان نامدار  برده نشود . مصطفی عقاد و یوسف شاهین در حقیقت دو تن از چهره های استثنایی صنعت سینمای عربی به شمار می آمدند . تقریباغیرممکن به نظر می رسدکه آثار عقاد در هیچ کشور اسلامی ، به نمایش در نیامده و  بیننده نداشته باشد . فیلم هایی نظیر محمد رسول الله و عمر مختار ( شیر صحرا ) ، از جمله فیلم هایی هستند که هر چند سال های سال از زمان  ساخت آن ها می گذرد ، لکن  کماکان ازجمله ی محبوب ترین فیلم های سینمایی در جهان اسلام به شمار می روند و هر ازگاهی که  از سوی تلویزیون های کشورهای اسلامی پخش می شوند ، بینندگان بسیاری را به تماشای خود جلب می کنند .  مصطفی عقاد به همراه دخترش  در نوامبر 2005 در یک انفجار تروریستی در امان ، پایتخت اردن هاشمی کشته شد و بسیاری  از صاحب نظران عرصه ی سینما از در گذشت این کارگردان سوری  ابراز تاسف کردند و در اکثر  کشورهای عربی از او و آثار او  تجلیل  به عمل آمد .

چند روز پیش نیز خبری در باب  یوسف شاهین کارگردان شهیر مصری  از رسانه های خبر منشتر شد که حاکی از در گذشت وی  در سن هشتاد و دو سالگی دریکی از بیمارستان های  قاهره به علت عارضه ی قلبی بود .

یوسف شاهین را بسیاری پدری سینمای مدرن مصر و جهان عرب لقب داده اند و از  فیلم های او هم اکنون به عنوان نقطه های عطف تاریخ سینمای مصر  یاد می شود . درسال 1996 به مناسبت یکصدمین سالگرد تولد صنعت فیلم سازی در مصر ، یکصد فیلم برتر تاریخ سینمای مصر معرفی شد که از این میان ده فیلم از میان صد فیلم برگزیده از آثار شاهین بودند . شاهین یکی از پر افتخارترین سینماگران عرب در شش دهه ی اخیر بود . از بزرگترین افتخاراتی که شاهین در طول تاریخ حضور خود در عرصه ی سینما کسب کرد می توان به عناوین زیر اشاره کرد :

1)       جایزه ی بزرگ جشنواره ی فیلم کارتا‍ژ 1970

2)       جایزه ی جشنواره ی برلین 1979  به خاطر ساخت فیلم اسکندریه ، چرا؟

3)       جایزه ی جشنواره ی طلایی کن 1997 به پاس تجلیل اززحمات یک عمر فعالیت هنری

4)       جایزه ی جشنواره ی ونیز

5)       جایزه ی سنت ماری

6)       نشان لیاقت ل‍ژیون دونور 2005

 او اولین فیلم هایش را در سنین جوانی اش ،  در سال های  اوایل دهه ی پنجاه میلادی کارگردانی کرد . او از سال 1950 تا سال 2004 میلادی سی وشش فیلم بلند ، مستند و نیمه بلند و داستانی را در کارنامه ی خود داشت ( 1) . فیلم هایی که برخی از آنان به دلیل داشتن درون مایه های سیاسی خاص خود ازاکران و نمایش در سینماها و تلویزیون های مصر و برخی از کشورهای عربی سال ها ممنوع شدند و چه بسا پیامدهای منفی بسیاری را نیز برای شخص یوسف شاهین به دنبال داشتند . فیلم های شاهین اکثرا در حیطه ی فیلم های اجتماعی و سیاسی طبقه بندی می شوند و به انعکاس چالش های اجتماعی و برخی نابسامانی های سیاسی موجود در جامعه ی مصر می پردازند از این رو برخی معتقدند که شاهین یکی از سیاسی ترین فیلم سازان جهان عرب به شمار می آید .

 او از منتقدین جدی جمال عبدالناصر ، انور سادات ،  حسنی مبارک  و بنیادگرایان تند رو مذهبی جامعه ی مصر بود . یکی از فیلم های سیاسی  شاهین تحت عنوان سرنوشت از جمله ی آثاری بود که در آن به انتقاد و مقابله با بنیادگرایان مذهبی تند رو جامعه ی مصر پرداخته بود . براثر فشارهای وارده از سوی دولت مصر هیچ کمپانی فیلم سازی در مصر حاضر به سرمایه گذاری در فیلم های یوسف شاهین نشد و بنا براین مسئله ،  شاهین ، در سال 1971 یک کمپانی فیلم سازی را تحت عنوان ، کمپانی فیلم مصر- جهان تاسیس کرد که این کمپانی موفق شد در سال های بعد چهارفیلم از آثار شاهین را تولید کند .

تسلط شاهین به شش زبان زنده ی دنیا باعث شده بود که او تسلط خوبی بر ادبیات برخی از کشورهای صاحب ادبیات داشته باشد  و نوعی اندیشه های فرا ملیتی درذهن او شکل بگیرد و در آثار او منعکس شود  که بالاترین نمود این مسئله را می توان در فیلم بدرود بناپارد مشاهده کرد . بدرود بناپارد در واقع داستان تاثیر فرانسه بر مصر است ، تاثیری که از یک سو موجب ورود مصر به دنیای جدید می شودو از سوی دیگر در یک وضع متفاوت ،  استعمار را به مصر می آورد . در این فیلم چالش های سنت و مدرنیته در جامعه ی مصر به خوبی منعکس شده است ، فیلمی که پدر خانواده یک نانوای ساده ی مصری است و فقط وفقط خود را یک نانوا بیشتر نمی داند و معتقد است که یک نانوا در هر شرایطی ، وظیفه ای جز این ندارد . فرزند بزرگ خانواده فردی است به نام شیخ بکر که فرماندهی مبارزان ضد فرانسوی را بر عهده دارد و در نهایت پسرکوچک خانواده که دریک چاپ خانه ی متعلق به ارتش فرانسه  ، با یک ژنرال فرانسوی مشغول کاراست و تحت تاثیر پیشرفت های فرهنگی و تکنولوژیکی غرب قرار گرفته است  . تمام اعضای خانواده در حقیقت نماد بخشی از آحاد جامعه ی مصری به شمار می روند که در آن زمان در جامعه ی مصر وجود دارند . این فیلم که یکی ازبه یادماندنی ترین شاهکارهای یوسف شاهین به شمار می رود از جمله ی فیلم هایی است که گرایش به فرهنگ  فرانسوی  را در شخصیت یوسف شاهین به خوبی نمایان می سازد . (2)

یکی از فیلم های سیاسی یوسف شاهین فیلم غم بود فیلمی که با همکاری الجزایر ساخته شده بود . این فیلم مد ت ها  در مصر فرصت نمایش و اکران را پیدا نکرد و بالاخره درسال 1975 روی پرده رفت . یکی از مهم ترین دلایلی که باعث شده بود این فیلم در مصر ممنوع شود رویکرد ضد اسرائیلی شاهین در این فیلم بود که اعتراضاتی را نسبت به عملکرد دستگاه سیاسی مصر به عمل آورده بود . او در این فیلم به علل و عوامل و فسادی که باعث شده بود اعراب در جنگ شش روزه در برابر اسرائیل شکست بخورند اشاره کرده بود . در آخر این فیلم از دولت و نظام سیاسی  مصر درخواست شده بود که برای بازپس گیری اراضی مصر از دست اسرائیل مجددا به این رژیم اعلام جنگ دهد و به مقابله با این رژیم برخیزد .

از دیگر فیلم های سیاسی شاهین دراین برهه ، فیلمی است تحت عنوان بازگشت پسر ولخرج که در این فیلم شاهین  به اختلافات درونی جوامع عربی  می پردازد .  پس از مدتی از نمایش این فیلم ، جهان عرب شاهد یک جنگ داخلی خانمان سوز در لبنان بود . جنگی که برای لبنان و لبنانی ها پیامدهای منفی فراوانی را در پی داشت . در آخر این فیلم صحنه ای ساخته شده است که در آن صحنه اعضای یک خانواده همه یک دیگر را با اسلحه نشانه رفته اند که در حقیقت بیان گر وضعی بود که د رکشورهای عرب آن زمان مشاهده می شد ( جنگ داخلی لبنان و ... ) .

از دیگر فیلم های مطرح و مهم که درون مایه ای سیاسی داشت ، فیلم دیگری   بود ، فیلمی که یوسف شاهین با نگاهی ضد آمریکایی به انتقاد و اعتراض نسبت به هژمونی آمریکا در جهان پرداخته بود . نگاه معترضانه شاهین نسبت به آمریکا درسال های اخیر به یکی از ابعاد اصلی فکری او تبدیل شده بود ، شاهین پس ازحوادث  یازده سپتامبر در یک مصاحبه اظهار داشت که به هیچ وجه از این حادثه شگفت زده نشده است و این حادثه را یک نوع واکنش کاملا طبیعی نسبت به سیاست  های هژمونیک ( سلطه طلبانه ) آمریکا در جهان دانست . شاهین حتی بعد از جنگ عراق و اشغال این کشور توسط نیروهای آمریکایی به این کشور رفت و در چند برنامه و مراسم ضد آمریکایی حضور پیدا کرد و از عملکرد نیروهای آمریکایی در این کشور انتقاد کرد .  

به هرحال با درگذشت یوسف شاهین  پرونده ی یکی از ماندگارترین چهره های هنراعراب نیز بسته شد .   نوال السعداوی (1) درمورد شاهین معتقد است که با ظهور یوسف شاهین درعرصه ی فیلم سازی مصر و جهان عرب ، سینمای عربی وارد مرحله ی جدیدی شد که سینمای عرب را در سطح جهان مطرح کرد . نوال هم چنین در مصاحبه ای که بعد از درگذشت شاهین در چند روز اخیر انجام داد از شاهین به عنوان یکی  از پیشگامان تحول در سینمای عربی یاد کرد و اظهار داشت که شاهین پدر سینمای مدرن عرب بود و درگذشت شاهین ضایعه ای بزرگ برای  سینمای عرب خواهد بود .

پاورقی :

(1)

 از مهم ترین فیلم هایی که یوسف شاهین درکارنامه های خود دارد عبارت انداز:

بابا امین ( 1950 ) ، سپیده دم نوروز ( 1965) ، حلقه فروش ( 1965 ) ، مردم و رود نیل ( 1972) ، یک داستان مصر ( 1982) ، بدرود بناپارت ، از اسکندریه تا نیویورک ، آفتاب سوزان ، تو عشق منی ، آب های تیره ، ایستگاه قاهره ، جمال الجزایری ( 1958 ) ، ناصر ؛ صلاح الدین ( 1963 ) ، عشق ابدی ، عشق را صدا کن ، مرد زندگی من ،‌ زمین ( 1970 ) ، انتخاب ( 1970 ) ، مهاجر ،‌ مسیر ، دیگری ، روزششم ( 1986 ) ، دوباره اسکندریه ؛ برای همیشه ، هرج و مرج ( آخرین فیلم شاهین که سال گذشته ساخته شد )  و ...

(2)

یوسف شاهین هشت فیلم را با کمک و سرمایه ی فرانسوی ها ساخت ، که ازجمله ی آن ها می توان به فیلم روز ششم اشاره کرد . فیلمی که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان سینمای مصر ، فرانسوی ترین فیلمی است که شاهین آن را ساخته است . بسیاری در این راستا انتقاداتی را بر شاهین وارد می آورند و معتقدند که شاهین در این فیلم هایش تا حد زیادی از مصر وجامعه ی مصر فاصله گرفته است و اگر کسی سازندگان  این فیلم را  نشانسد ،  تصور می کند که این فیلم ساخته ی یک فرانسوی است تا یک عرب .

(3)

نوال السعداوی زن روشنفکر مصری ، از پیشگامان جنبش فمینیسم عربی و بنیانگذار جمعیت همبستگی زنان عرب می باشد .

جمعه ای که گذشت با تعدادی از دانشجویان هموطن برای تماشای پاییز رفته بودیم به یکی از ییلاقات اطراف مشهد که خیلی خوش گذشت .

قیصر امین پور هم رفت .......

ما بی غمان مست دل از دست داده ایم

همراز عشق و همنفس جام باده ایم

بر ما بسی کمان ملامت کشیده اند

تا کار خود ز ابروی جانان گشاده ایم

ای گل تو دوش داغ صبوحی کشیده ای

ما آن شقایقیم که با داغ زاده ایم

پیر مغان زتوبه ی ما گرملول شد

گوباده صاف کن که به عذر ایستاده ایم

کار از تو میرود مددی ای دلیل راه

کانصاف میدهیم و زراه اوفتاده ایم

چون لاله می مبین و قدح در میان کار

این داغ بین که بر دلیل خونین نهاده ایم

گفتی که حافظ این همه رنگ و خیال چیست

نقش غلط مبین که همان لوح ساده ایم

                                           تا بعد ......یاعلی